Veelgestelde vragen Pennenstreken

Hier vindt u antwoord op veelgestelde vragen over Pennenstreken. Ze zijn per onderwerp gesorteerd.

Pennenstreken - Algemeen

Waarom schrijven we eigenlijk aan elkaar?

Dat is historisch zo gegroeid. Hoe we schrijven wordt namelijk grotendeels bepaald door het schrijfmateriaal dat we gebruiken. Wie vroeger met een spijker in natte klei kraste, kon het beste losse letters vormen. Monniken die schreven met inkt en een ganzenveer verbonden de letters juist, zodat de inkt langer uit hun ganzenveer kon vloeien. Zo ontstonden er verschillende schriften met losse en vaste letters.

Het schrijfonderwijs zoals wij dat nu kennen, is ontstaan in de negentiende- en eerste helft van de twintigste eeuw. Er werd in die tijd geschreven met een kroontjespen of vulpen met inkt. Verbonden schrift paste hier het beste bij. Omdat er tegenwoordig zoveel verschillende soorten pennen zijn, is het echter niet meer per se nodig om aan elkaar te schrijven.

Moeten we eigenlijk nog wel leren schrijven?

Ja, want schrijven helpt bij het leren. Ten eerste omdat je beter kunt lezen als je kunt schrijven, maar ook omdat schrijven een belangrijke ondersteuning is bij het automatiseren van kennis (zoals het leren van spelling). Als je notities maakt met de hand, begrijp je de leerstof beter dan wanneer je dat doet met een tablet of computer.

Is Schrijftaal nog leverbaar?

Voorlopig wel. Pas als de tweede editie van Pennenstreken compleet leverbaar is, bekijken we wat er met Schrijftaal gebeurt.

Kun je bij Pennenstreken 2 weer kiezen tussen een woord- en een letterversie?

Nee, Pennenstreken 2 is er alleen in een lettereditie. Omdat leerlingen in jaargroep 3 alleen nog woorden schrijven met letters die ze al kunnen lezen, is de woordversie niet meer nodig. Wel is de letterversie bij Pennenstreken 2 er in verbonden schrift én in blokschrift.

Is er rekening gehouden met linkshandigen en het ontdekken van linkshandigheid?

Ja, in de kleuterhandleiding hebben we beschreven hoe u met een paar simpele testjes kunt bepalen of een kind linkshandig of rechtshandig is.

Voor het aanleren van letters en het oefenen van een goed handschrift hoeven linkshandige leerlingen geen aangepast programma te volgen. Pennenstreken 2 biedt daarom geen schriften voor linkshandigen. Het is wel verstandig om een linkshandige leerling links van een rechtshandige klasgenoot te zetten, zodat ze elkaar niet hinderen tijdens het schrijven.

Pennen met een inktvulling zijn vaak niet geschikt voor linkshandigen omdat zij tijdens het schrijven over hun geschreven werk ‘vegen’.

Voor linkshandige kinderen is er een letterkaart met enigszins linkshellende letters (in verbonden schrift en blokschrift) zodat zij een haalbaar voorbeeld krijgen.

Kan ik halverwege het jaar overstappen van blokschrift naar verbonden schrift, of kan ik beter wachten tot het einde van het schooljaar?

Om een goede overstap te kunnen maken van blokschrift naar verbonden schrift is het belangrijk om het volgende te doen:

Leer leerlingen eerst de ontbrekende verbonden letters aan.
Een groot aantal letters is bij blokschrift nagenoeg hetzelfde als bij verbonden schrift (de a, c, d en e bijvoorbeeld). Maar de blokletter b is wel heel anders dan de verbonden letter b. Die moet dus nog aangeleerd worden. Dit kan door gebruik te maken van de informatie die staat op het gebruikersdeel van onze site en de lessen te geven die staan in de Leerkrachtassistent.

In totaal zijn er veertien lessen om de ontbrekende letters aan te leren. Het tempo waarin u dit doet, kunt u zelf bepalen. Als u twee keer per dag een lesje geeft, zijn de ontbrekende letters in twee weken tijd aangeleerd.

Na het aanleren van de ontbrekende letters moeten kinderen − het liefst voordat zij in groep 4 de hoofdletters gaan leren − de verbindingen oefenen.
Bij Pennenstreken onderscheiden we maar twee verbindingen: je maakt een bergje als een letter bij de schrijflijn eindigt en een bruggetje als de letter bij de bovenlijn eindigt (denk aan de b, o, v en w).

Om kinderen deze verbindingen te laten oefenen, kunt u het beste oefenboek 3c gebruiken (let op: niet schrijfboek 3c). Met dit oefenboek worden heel systematisch alle verbindingen herhaald en oefenen kinderen bovendien ook de ‘nieuw geleerde letters’.

Het oefenboek bevat 23 oefenbladen die grotendeels zelfstandig te verwerken zijn. Mocht er aan het einde van groep 3 geen tijd meer zijn om in het boek te werken, dan kunt u de bladen ook in het begin van groep 4 aanbieden.

Is het mogelijk om sommige leerlingen in groep 6 alsnog te laten starten met blokschrift

Ja, dat kan heel goed. Twee scholen hebben dat uitgebreid voor ons getest. Op één school stapten vier leerlingen over op blokschrift, op een andere school is heel groep 8 overgestapt. De resultaten waren boven verwachting.

De vier leerlingen uit groep 6 hadden in het verbonden schrift een onleesbaar handschrift. In zes weken hebben deze leerlingen zich het blokschrift eigen gemaakt en nu zijn ze supertrots op hun leesbare handschrift.

Pennenstreken voor groep 7 en 8 wordt momenteel ontwikkeld. Er is voor deze groepen dan ook nog geen speciaal overstapprogramma beschikbaar. Wilt u de overstap toch al eerder maken? Neem dan contact met ons op. We zullen u het overstapprogramma dan alvast mailen.

Welke schrijfmaterialen bevelen jullie aan?

We adviseren om samen met elke leerling te kijken welke pen of potlood het beste bij hem of haar past. Dat betekent dus dat kinderen in groep 3 niet langer standaard met een potlood schrijven. Voor de ene leerling is een potlood wellicht nog steeds het beste schrijfgerei, maar een ander kan beter uit de voeten met een fineliner, balpen of gelpen. En dat is ook prima!

Laat de leerlingen daarom in de eerste weken van het schooljaar schrijven met verschillende materialen zodat jullie uiteindelijk samen de meest geschikte kunnen kiezen.

Komt er een uitlegkaart van de cijfers?

Nee, er komen geen uitlegkaarten van de cijfers. Als leerlingen hier wel behoefte aan hebben, kunt u zelf een uitlegvel maken door de kopieerbladen 58, 59 en 60 te kopiëren en ze aan elkaar te nieten.

Pennenstreken - Kleuters

Hoe ziet Pennenstreken 2 voor kleuters eruit?

Pennenstreken 2 voor kleuters is opgebouwd aan de hand van acht schrijfvormen voor alle cijfers en letters (blokschrift en verbonden schrift). Elke schrijfvorm wordt behandeld in één blok van vier lessen. Eén les duurt ongeveer 45 minuten: vijftien minuten in de kring (klassikaal) en dertig minuten zelfstandig werken.
Eén keer per week een schrijfles geven is voldoende.

Uit welke materialen bestaat het kleuterdeel van Pennenstreken 2?

Het kleuterdeel van Pennenstreken bestaat uit een Leerkrachtassistent (met kijkplaten, digitale spelletjes, liedjes, schrijfvorm-filmpjes), een handleiding, een schrijfboekje voor de oudste kleuters en eventueel aanvullend een cijfer-letterboekje voor de oudste kleuters.

Is Pennenstreken 2 alleen voor de oudste kleuters?

Nee, de kleutereditie van Pennenstreken 2 is bedoeld voor álle kleuters. De leerlingen nemen eerst samen deel aan de kringactiviteiten. Daarna gaan de jongste kleuters aan de slag met oefeningen die de oog-handcoördinatie, de fijne motoriek, de pincetgreep en de pengreep stimuleren. De oudste kleuters gaan werken met de schrijfvormen.

Hoe is een les in het kleuterdeel van Pennenstreken 2 opgebouwd?

Elke les start met een kringactiviteit. Alle kleuters doen mee aan de kringactiviteiten (het zingen van het liedje, vormen zoeken in de kijkplaten, oefenen van schrijfvormen in de lucht). De jongste kleuters gaan daarna zelfstandig aan de slag in diverse hoeken. In de handleiding vindt u suggesties voor ontwikkelingsactiviteiten die aansluiten bij het liedje.

De oudste kleuters gaan na de kringactiviteiten oefenen met de schrijfvorm. Ze starten vanuit het grote vlak. Pennenstreken 2 biedt hiervoor spelletjes op het digibord en geeft suggesties voor het wandbord, het krijtbord, grote vellen papier en de zandtafel bijvoorbeeld. In de handleiding vindt u daarnaast suggesties om deze activiteiten aan te laten sluiten bij het actuele thema in uw groep. Na het oefenen van de schrijfvorm op het grote vlak werken de oudste kleuters in hun schrijfboekje. Daarin gaan ze de schrijfvorm zoeken (les 1), kleuren (les 2), schrijven (les 3) en toepassen (les 4).

Past Pennenstreken 2 bij andere kleutermethodes?

Pennenstreken 2 is zo ontworpen dat u het moeiteloos kunt combineren met uw eigen thema’s of de thema’s van een kleutermethode.

In de kleutereditie van Pennenstreken zijn geen verhalen opgenomen. Wel bevat de vernieuwde versie vier liedjes die de kleuters laten kennismaken met de functie van schrijven, een goede pengreep, een goede zit-/schrijfhouding, het leren schrijven van letters en lettervormen in de lucht, en het bewegen in de ruimte. Deze liedjes worden ook opgenomen in de Leerkrachtassistent van jaargroep 3.

Welke letters worden er aangeboden bij de kleuters?

Pennenstreken laat kleuters werken met schrijfvormen die ten grondslag liggen aan de letters (verbonden schrift en blokschrift) van onze taal. Voor kleuters die eraan toe zijn hebben we een letter-cijferboekje gemaakt. Met behulp van deze materialen kunnen kleuters op een verantwoorde manier letters aanleren.

De letters in het letter-cijferboekje staan in alfabetische volgorde, maar het is niet de bedoeling dat dit boekje van voor naar achter wordt doorgewerkt. U kunt de leerlingen het beste laten beginnen met de letters van zijn/haar eigen naam en daarna verder gaan met andere letters die het kind al kent.

Hoe worden cijfers aangeboden in het kleuterdeel van Pennenstreken 2?

De schrijfvormen die worden aangeboden in Pennenstreken vormen ook de basis voor het schrijven van cijfers. Nadat een schrijfvorm is behandeld, kunnen de kleuters die daar aan toe zijn aan de slag met de cijfers in het Letter- en cijferboekje. Dit boekje is facultatief. U kunt er ook voor kiezen de cijfers pas aan te leren in jaargroep 3.

Waarom is er maar één les in de week voor de kleuters en zijn er vijf schrijflessen in jaargroep 3? Wordt de overstap naar jaargroep 3 zo niet te groot?

Kleuters eens per week schrijfonderwijs bieden is genoeg om hen voor te bereiden op jaargroep 3. Het kleutermateriaal van Pennenstreken richt zich op:

  • de ontwikkeling van de fijne motoriek (waaronder een goede pincet- en pengreep)
  • het stimuleren van een goede oog- handcoördinatie
  • het stimuleren van een goede zit-/schrijfhouding
  • het oefenen van de vormen die ten grondslag liggen aan onze cijfers en letters
  • het leren werken in schrijfboekjes
We doen dit door liedjes, kringactiviteiten, digibordactiviteiten en schrijfvormen aan te bieden en door kinderen te laten werken in het kleuterschrijfboekje.

In de kleutereditie van Pennenstreken oefenen kinderen lettervormen op dezelfde manier als in de Pennenstreken-editie voor jaargroep 3. Ook de liedjes van het kleuterdeel komen terug in de lessen van jaargroep 3. Zo raken de kleuters vertrouwd met de routines in jaargroep 3.

Geeft één schrijfles per week voldoende voorbereiding op het schrijfonderwijs in jaargroep 3?

Het klinkt misschien weinig: één schrijfles per week, maar met de acht basisschrijfvormen die in het kleuterdeel van Pennenstreken 2 aan bod komen, oefenen de kleuters twee jaar lang elke week. Ook de jongste kleuters doen namelijk in de kring al mee met de schrijfvormfilmpjes, waarbij ze de vormen in de lucht en bij elkaar op de rug maken.

De oudste kleuters oefenen de vormen in het groot op de wand (krijtbord/schilderbord) en kleiner op papier en in hun kleuterschrijfboekje. Daarnaast werken alle kleuters aan motorische activiteiten, zoals de oog-handcoördinatie, de pincetgreep, de pengreep, een goede zithouding, én is er een wekelijkse kringactiviteit zodat de leerlingen goed voorbereid zijn op het schrijven in jaargroep 3.

Kunnen kleuters met de kleutermaterialen van Pennenstreken ook letters en cijfers leren schrijven?

Ja, kleuters die toe zijn aan het schrijven van cijfers en/of letters kunnen deze leren schrijven in het Letter- en cijferboekjeLetter- en cijferboekje.

Wat is het verschil tussen Pennenstreken en Schatkist?

Zwijsen biedt scholen die aandacht willen besteden aan (voorbereidend) schrijven in de kleutergroepen de volgende drie mogelijkheden:

  • Schatkist
    Schatkist 3 is de kleutermethode van Zwijsen. Dit is een voorbereiding op het leren schrijven in jaargroep 3. Er wordt gefocust op het maken van diverse schrijfpatronen. Ook andere elementen – zoals de grove en fijne motoriek, pengreep, zithouding en het schrijven van cijfers – komen aan bod. Elk onderdeel bevat activiteiten voor de schrijfhoek.

    Met behulp van de zogenaamde Zoemverhalen in Schatkist 3 wordt de ontwikkeling van fonemisch bewustzijn gekoppeld aan voorbereidend schrijven.

    De Leerkrachtassistent en Digiregie bieden digitale ondersteuning aan leerkrachten en leerlingen. In Digiregie kunt u bovendien de ontwikkeling van de individuele leerling bijhouden. Daarnaast vindt u in dit programma ondersteunende schrijfbladen voor de leerlingen.

  • Pennenstreken
    Pennenstreken is de schrijfmethode van Zwijsen. Voor scholen die leerlingen in jaargroep 3 leren schrijven met Pennenstreken, vormt het kleuterdeel van deze methode de optimale voorbereiding. Pennenstreken biedt een volledig programma voor kleuters. In jaargroep 2 worden de schrijfvormen geoefend die ten grondslag liggen aan ons handschrift (in blokschrift en verbonden schrift).

    De leerlingen werken in hun schrijfboek en ze doen schrijfspellen op het digibord. Daarbij worden ze ondersteund door instructiefilmpjes, liedjes en activiteiten. In jaargroep 1 gaan kleuters in de diverse hoeken gericht aan de slag. Met diverse activiteiten trainen zij onder andere de pincetgreep en hun één-/tweehandigheid. Voor de oudste kleuters biedt Pennenstreken een letter-cijferboek om blokletters en cijfers te schrijven.

  • Schatkist en Pennenstreken combineren
    Scholen die werken met Schatkist kunnen hun basisactiviteiten voor het voorbereidend schrijven aanvullen met elementen en materialen uit Pennenstreken, bijvoorbeeld met het letter-cijferboek voor het schrijven van blokletters en cijfers.

Pennenstreken - Jaargroep 3

Begint u in groep 3 meteen met het schrijven van letters?

Ja. Kinderen in groep 3 beginnen meteen met schrijven. Dat kan probleemloos omdat in de kleuterversie van Pennenstreken veel geoefend wordt met de grondvormen van alle letters. De leerlingen die naar groep 3 gaan, hebben daardoor een goede voorbereiding gehad.

Heeft u in groep 1 en 2 niet gewerkt met Pennenstreken en wilt u in groep 3 extra oefenen met schrijfvormen? Dan kunt u daarvoor de schrijfvormfilmpjes gebruiken die zijn opgenomen in de Leerkrachtassistent.

We gebruiken nu de schrijfboekjes 3a en 3b blokschrift. Na kern 6 stappen we over op aan elkaar schrijven. Hoe maken we de overstap naar verbonden schrift?

Na les 30 van schrijfboek 3b biedt u de kinderen de ontbrekende schrijfletters (de letter b bijvoorbeeld) van verbonden schrift aan. De Leerkrachtassistent helpt u daarbij en biedt printbare werkbladen.

Meer informatie vind u onder het tabje: 3b, blok - kern 6 – tab *
Hierna kunnen de kinderen verder werken met schrijfboek 3c van verbonden schrift.

Is er ook een poster met blokletters en uitlegkaarten met de blokletters?

Ja, deze poster en de uitlegkaarten zijn leverbaar vanaf het schooljaar 2015-2016.

Kunnen we met Pennenstreken ook starten met blokschrift in jaargroep 3 en bijvoorbeeld in jaargroep 4 of 5 overstappen op verbonden schrift?

Ja, dat kan. We ontwikkelen momenteel een werkboekje om kinderen te helpen deze overstap te maken. Zij leren daarin de verbonden letters die afwijken van blokletters (de b en f bijvoorbeeld).

Tot dit werkboekje er is, kun je de letterfilmpjes in de Leerkrachtassistent en de uitlegkaarten van jaargroep 4-8 gebruiken. De verschillende typen verbindingen zijn vervolgens eenvoudig aan te leren met oefenbladen uit het kopieerblok.

Wat is het doel van de instructiebalk in de schrijfboeken van jaargroep 3 en 4?

Pennenstreken stimuleert leerlingen om zelfstandig te werken. Daarom geven we bij elke les aanwijzingen voor het maken van de juiste lettervormen en het goed plaatsen van de letters in de liniatuur. Deze opzet gebruiken we ook in de groepen 5 en 6.

Is het formaat van de schrijfboekjes geschikt voor kinderen in jaargroep 3?

Ja, de schrijfruimte bij de opdrachten is even groot als de schrijfruimte in de vorige boekjes van Pennenstreken. In de bovenbalk wordt nooit geschreven.

In welke volgorde leert Pennenstreken de letters schrijven?

In jaargroep 3 leert Pennenstreken kinderen kleine letters schrijven. De volgorde waarin dat gebeurt is dezelfde als die van Veilig Leren Lezen. Dus op het moment dat leerlingen een nieuwe letter leren lezen, leren ze die ook schrijven. Eerst de i, dan de m, dan de k, s, p, enz.

De hoofdletters worden aangeleerd in jaargroep 4. Pennenstreken houdt daarbij het alfabet aan. Werkt u in de kleutergroepen al met Pennenstreken en heeft u kleuters die al letters willen schrijven? Dan zijn ze al aan deze volgorde gewend, want ook de letters in het Letter- en cijferboekje van Pennenstreken zijn op alfabet geordend. Bied kleuters eerst de letters waar ze zelf om vragen: de eerste letter van hun voornaam bijvoorbeeld. Daarna groeit de letterkennis en biedt u de schrijfletters aan op volgorde van de letterkennis van het kind.

Waarom schrijven de leerlingen in jaargroep 3 al zo snel woorden en zinnen?

Uit onderzoek is gebleken dat het leren van letters (lezen en schrijven) het meest effectief is als kinderen de letter tegelijkertijd leren lezen én schrijven. Daarnaast is het belangrijk dat geleerde letters meteen worden herhaald en toegepast. De kim-editie van Veilig Leren Lezen en Pennenstreken 2 volgen deze strategie.

In de schrijfboekjes 3a en 3b wordt telkens op de linkerpagina een nieuwe letter geleerd. Op de rechterpagina wordt deze letter toegepast in combinatie met eerder geleerde letters. Dat gebeurt door het schrijven van woorden en zinnen.

Waarom leert Pennenstreken leerlingen eerst los schrijven en dan pas aan elkaar?

Elke schrijfletter wordt eerst los aangeboden. Pas als de schrijfvorm en de bijbehorende beweging geautomatiseerd zijn, gaan kinderen de letters met elkaar verbinden.

Waarom moeten de kinderen in de schrijfboeken 3c, 4a en 4b veel woorden omzetten van leesletters naar schrijfletters?

Pennenstreken traint de koppeling van lees- en schrijfletters in jaargroep 3 en 4 intensief. In de schrijfboeken 3c, 4a en 4b laten we leerlingen gericht woorden in leesletters omzetten naar woorden in schrijfletters. Voor veel leerlingen is dit geen enkel probleem . Voor leerlingen die er wel moeite mee hebben, bieden we in de Leerkrachtassistent antwoordbladen. Op deze antwoordbladen zijn alle woorden in leesletters vertaald naar woorden in schrijfletters. Ze kunnen dus dienen als geheugensteun en schrijfhulp. We adviseren de volgende werkwijze:

  • Zet tijdens de schrijfles de antwoordpagina op het digibord. Twijfelen kinderen bij de omzetting van een letter? Dan kunnen zij het even controleren.
  • Zijn er maar een paar kinderen die problemen hebben met het omzetten van de leesletters? Dan kun je de antwoordbladen uitprinten.

Kan Pennenstreken 2 gebruikt worden bij eerdere edities van Veilig Leren Lezen?

Ja, dit kan prima. Als u Pennenstreken 2 gebruikt, is het schrijfonderwijs gebaseerd op de nieuwste (bewezen) inzichten en optimaal gebruiksgemak. Dat kan uitstekend gebruikt worden in combinatie met eerdere edities van Veilig Leren Lezen. Het enige ‘nadeel’ is dat de letters in een andere volgorde worden aangeboden. Dit is eenvoudig aan te passen door het document 'aangepaste paginavolgorde Pennenstreken' te gebruiken. Hierin staat precies welke pagina’s uit schrijfboekje 3a u moet aanbieden bij het aanleren van een nieuwe letter in Veilig Leren Lezen.

In schrijfboekje 3b kunt u de aangeboden volgorde − op een enkele uitzondering na − gewoon volgen.

Is er een overzicht voor de aansluiting van schrijfboek 3c bij de kim-editie van Veilig Leren Lezen, kim-editie?

In de tweede helft van jaargroep 3 worden er minder schrijflessen gegeven (twee per week) dan in de eerste helft van het schooljaar (dagelijks). De inhoud van schrijfboek 3c is afgestemd op Veilig Gespeld. Hieronder ziet u hoe u de schrijflessen met schrijfboek 3c kunt afstemmen op de lessen van Veilig Leren Lezen.

Lesnummer/

Bij kern Veilig Gespeld
Kern/dagnummer

Paginanummer
Schrijfboek 3c
Inhoud

1

7.2 =
Kern 7, dag 2

2 pauw

2

7.4

3 boom

4

7. 6

4 kers

5

7. 8

5 kraal

Voorbereidende les

7 sch

Kopieerblad

7

7.10

6 schip

Voorbereidende les

7 ng

Kopieerblad

8

7.12

7 ring

10

8.2

8 flits

11

8.4

9 schaats

13

8.6

10 bank

14

8.8

11 slang

16

8.10

12 schrift

17

8.12

13 veer

19

9.2

14 visnet

20

9.4

15 worst

22

9.6

16 haai

23

9.10

17 golf

25

9.12

18 beer (berg)

26

9.15

19 ijsje

28

10.2

20 oor

29

10.4

21 melk

31

10.6

22 twaalf

32

10.8

23 ijsbaan

34

10.10

24 sterk

35

10.12

25 streep

37

11.2

26 houtzaag

38

11.4

27 bijl

40

11.6

28 kooi

41

11.8

29 schelp

43

11.10

30 blauw

44

11.12

31 storm

46

afs

32 ik heet

Pennenstreken - Jaargroep 4

Kan ik in groep 4 overstappen op Pennenstreken 2 als kinderen in groep 3 met Pennenstreken 1 hebben gewerkt?

Ja, dat is geen enkel probleem. We hebben dat uitgebreid in de praktijk getest.
De grootste wijziging in lettervormen zit in de hoofdletters. Deze zijn in Pennenstreken 2 drastisch vereenvoudigd. Maar omdat kinderen de hoofdletters pas in groep 4 leren, hebben zij geen last van deze verandering.

Andere wijzingen zijn zo subtiel dat zelfs leerkrachten ze nauwelijks opmerken. Leerlingen die het verschil wel zien, kunt u zelf laten kiezen of ze de verandering toepassen of dat ze de letters blijven schrijven zoals ze dat in groep 3 geleerd hebben.

Waarom worden de letters in groep 4 aangeboden op alfabetische volgorde en niet op volgorde van moeilijkheid?

We hebben in Pennenstreken gekozen voor de alfabetische volgorde omdat er geen eenduidig overzicht bestaat van ‘moeilijke’ hoofdletters. De ene hoofdletter lijkt veel op de kleine letter van de leesletter, de andere niet. Soms vinden leerlingen dat verwarrend, maar over het algemeen pikken ze het schrijven van de hoofdletters snel. Ook omdat de vormen van de hoofdletters in Pennenstreken 2 drastisch vereenvoudigd zijn.

Uit welke spellingsmethode komt de spellingsleerlijn in de schrijfboeken 4a en 4b?

Bij het ontwikkelen van de schrijfboeken 4a en 4b hebben we de spellingsleerlijn van de SLO als uitgangspunt genomen. Daarnaast hebben we de meest gebruikte spellingsmethoden van dit moment bekeken. Op basis hiervan hebben we de spellingsproblemen van elke jaargroep in kaart gebracht.

Pennenstreken 2 is geen spellingsmethode. Pennenstreken laat leerlingen woorden, zinnen en teksten schrijven die al eerder als oefenstof aan bod zijn gekomen. Eventuele spellingsproblemen worden dus als herhalingsstof aangeboden.

Is het voldoende als ik mijn leerlingen met de hand laat schrijven in de taalmethode of is het beter om schrijfles te blijven geven vanaf jaargroep 4?

Het is voor een goede handschriftontwikkeling het het beste om schrijfles te blijven geven. Het accent moet hierbij liggen op verfijningstechnieken zoals het schrijven van de juiste lettervormen, het plaatsen van letters tussen of op de lijnen, enz.

Bij Pennenstreken sluit de schrijfles niet alleen in jaargroep 3 aan op de leesmethode Veilig Leren Lezen, maar óók in de hogere jaargroepen. Zo slaan we twee vliegen in één klap. Want omdat in de schrijfboeken de leerstof uit andere vakken herhaald wordt, wordt deze ‘schrijftijd’ dubbel gebruikt. Kinderen ontwikkelen een goed handschrift en herhalen tegelijkertijd de oefenstof.

Welk schrijfmateriaal adviseert Pennenstreken?

Wij adviseren om kinderen diverse schrijfmaterialen aan te bieden zodat u – samen met de leerling – kunt bepalen welk schrijfmateriaal voor hem/haar het meest geschikt is. Dat kan een potlood zijn, maar ook een fineliner of balpen. Doe dit ook bij kinderen in jaargroep 4.

Waarom moeten de kinderen in de schrijfboeken 3c, 4a en 4b veel woorden omzetten van leesletters naar schrijfletters?

Pennenstreken traint de koppeling van lees- en schrijfletters in jaargroep 3 en 4 intensief. In de schrijfboeken 3c, 4a en 4b laten we leerlingen gericht woorden in leesletters omzetten naar woorden in schrijfletters. Voor veel leerlingen is dit geen enkel probleem . Voor leerlingen die er wel moeite mee hebben, bieden we in de Leerkrachtassistent antwoordbladen. Op deze antwoordbladen zijn alle woorden in leesletters vertaald naar woorden in schrijfletters. Ze kunnen dus dienen als geheugensteun en schrijfhulp.

We adviseren de volgende werkwijze:

  • Zet tijdens de schrijfles de antwoordpagina op het digibord. Twijfelen kinderen bij de omzetting van een letter? Dan kunnen zij het even controleren.
  • Zijn er maar een paar kinderen die problemen hebben met het omzetten van de leesletters? Dan kun je de antwoordbladen uitprinten.

Pennenstreken - Jaargroep 5 t/m 8

Heeft het zin om schrijfles te geven in de bovenbouw?

Op het voortgezet onderwijs hebben leerlingen een leesbaar handschrift nodig dat ze vrij snel kunnen schrijven. Daarom is het belangrijk dat ze hun handschrift gedurende de hele basisschooltijd onderhouden. Dat kan door het doen van schrijfoefeningen. Deze inspanning is nooit verloren omdat de leerlingen bij het doen van schrijfoefeningen ook andere lesstof automatiseren en herhalen.

Hoeveel lessen biedt Pennenstreken in de groepen 6, 7 en 8?

Eén schrijfles per week is standaard. Maar u kunt de lessen ook in clusters geven, bijvoorbeeld een half jaar lang twee schrijfbladen per week of tien weken lang vier opdrachten per week.

U geeft één keer instructie en daarna gaan de leerlingen zelfstandig met het werkboek aan de slag. Aan het eind van de week wordt het schrijfwerk samen geëvalueerd.

Kunnen kinderen zelfstandig blokschrift aanleren als zij eerst aan elkaar hebben geschreven?

Ja, in principe kan elk kind zelfstandig blokschrift aanleren. We zien in de praktijk vaak dat leerlingen kleine letters, hoofdletters, blokschrift en verbonden schrift door elkaar gaan gebruiken. Daardoor wordt hun handschrift minder goed leesbaar en kunnen ze niet snel genoeg aantekeningen maken. In jaargroep 7 of 8 kunt u leerlingen die blokschrift willen leren daarom beter een cursus blokschrift bieden. U geeft hiervoor een aantal keer instructie. Daarna kunnen de leerlingen zelfstandig in het bijbehorende schrijfboek werken.

Is het nodig om naast de schrijfoefeningen in spelling ook nog losse schrijflessen te geven?

Pennenstreken 2 laat leerlingen spellen tijdens de schrijfles. Het spellen zelf staat echter niet centraal. Het gaat tijdens deze lessen vooral om de lettervormen en de verbindingen tussen letters of een groep letters. Leerlingen kunnen alle woorden gewoon overschrijven om zich maximaal te richten op een aandachtspunt uit de schrijfles.

Pennenstreken - Blokschrift

Hoe maak ik een goede keuze tussen blokschrift en verbonden schrift?

Veel scholen staan op het punt een keuze te maken voor een nieuwe schrijfmethode. Kiest u voor verbonden schrift of blokschrift? Wij zetten de voordelen van beide schriften op een rijtje.

De voordelen van blokschrift:

  • De lettervormen lijken veel op drukletters. Tijdens het leren lezen en schrijven zien kinderen daardoor letters die veel op elkaar lijken.
  • Blokschrift is eenvoudig aan te leren, want er hoeven geen verbindingen gemaakt te worden.
  • Blokschrift is goed leesbaar, ook als er minder netjes geschreven wordt.
De voordelen van verbonden schrift:
  • Kinderen ontwikkelen een goed woordbeeld omdat de letters van één woord aan elkaar geschreven worden.
  • De letters p, b, d en q lijken minder op elkaar dan in het drukschrift. Ze worden dus minder snel met elkaar verward.

Moet ik kiezen voor verbonden schrift óf voor blokschrift? Of zijn er nog andere keuzes?

Scholen die werken met Pennenstreken 2 kunnen hun eigen keuze maken. De opties zijn:

  • U kiest voor verbonden schrift voor alle leerjaren. Kinderen die moeite hebben met schrijven krijgen extra oefenmateriaal aangeboden in de vorm van oefenboekjes.
  • U kiest voor verbonden schrift voor alle leerjaren. Kinderen die moeite hebben met schrijven krijgen blokschrift aangeboden.
  • U kiest ervoor om in jaargroep 3 te starten met het aanleren van de leesletters voor blokschrift. In de tweede helft van het jaar wordt overgestapt op verbonden schrift. Hiervoor gebruikt u de extra lessen die staan uitgewerkt in de Leerkrachtassistent. Daarna starten de leerlingen met boekje 3c van verbonden schrift.
  • U kiest voor verbonden schrift in jaargroep 3. In jaargroep 7 en 8 mogen kinderen (die een slecht leesbaar handschrift hebben) overstappen op blokschrift. Deze overstapmaterialen zijn vanaf 2016 leverbaar.
  • U kiest voor de groepen 3 en 4 voor blokschrift. Kinderen vanaf jaargroep 5 mogen zelf kiezen of ze op verbonden schrift overstappen.
  • U kiest voor blokschrift.

Kunnen kinderen aan elkaar sneller schrijven dan los?

Nee, op proefscholen zien we hierin geen verschil. De blokletters die in Pennenstreken worden gebruikt, zijn ontwikkeld vanuit het handschrift en niet vanuit het tekenen van blokletters, zoals dat vroeger gebeurde. De blokletters van Pennenstreken hebben daarom ook een lichte hellingshoek en zijn snel te schrijven.

Is het schrijven van verbonden schrift beter voor de motorische ontwikkeling dan het schrijven van blokschrift?

Dat maakt niets uit. Leren schrijven is sowieso goed voor de ontwikkeling van de fijne motoriek. Ongeacht of dit gebeurt met blokletters of verbonden letters.

Hebben kinderen die blokletters schrijven meer moeite met het spatiëren van letters en woorden?

Ja, in tegenstelling tot bij blokschrift, zie je bij verbonden schrift meteen dat de letters van een woord bij elkaar horen omdat ze met elkaar verbonden zijn. De tijd die kinderen die verbonden schrift leren besteden aan het goed leren verbinden van de letters, wordt daarom in de bloklettereditie van Pennenstreken 2 gebruikt om kinderen goed te leren spatiëren.

Moet je als school van tevoren bepalen of je kinderen blokschrift of verbonden schrift gaat leren?

Nee, u hoeft zich bij de keuze voor Pennenstreken 2 niet vast te leggen aan een van beide schriftsoorten. Pennenstreken 2 is vanaf het begin ontwikkeld als een schrijfmethode die blokschrift en verbonden schrift op gelijkwaardige wijze naast elkaar zet. In de handleidingen en de Leerkrachtassisent worden lessen voor zowel blokschrift als verbonden schrift uitgewerkt.

Kiest u voor verbonden schrift, maar wilt u over drie jaar overstappen op blokschrift? Dan hoeft u alleen andere verbruiksmaterialen te bestellen.

Overstappen van verbonden schrift op blokschrift kan op elk gewenst moment. Per leerling, per groep of per school.

Kan ik alle groepen in blokletters laten schrijven?

Ja, met Pennenstreken kan dat. Alle materialen van Pennenstreken zijn ontwikkeld in blokschrift en in verbonden schrift. Ook in de handleidingen en de Leerkrachtassistent zijn alle lessen uitgewerkt voor blokschrift en voor verbonden schrift.

Welke materialen zijn er voor blokschrift?

Pennenstreken is uitgewerkt voor verbonden schrift en voor blokschrift.
Als de methode compleet is (vóór aanvang schooljaar 2016-2017), kunt u alle materialen bestellen in verbonden schrift én in blokschrift.

Zijn er oefenboeken in blokschrift?

Vanaf schooljaar 2015-2016 zijn er voor jaargroep 3 t/m 6 oefenboeken voor blokschrift verkrijgbaar.

Zijn er uitlegkaarten in blokschrift?

Vanaf schooljaar 2015-2016 zijn er ook uitlegkaarten voor blokschrift leverbaar.

Is er ook een letterposter in blokschrift?

Ja, vanaf het schooljaar 2015-2016 is er een poster voor blokschrift.

Waarom zijn er voor blokschrift minder materialen dan voor verbonden schrift?

Omdat blokschrift makkelijker aan te leren is dan verbonden schrift. Er is dus minder oefenmateriaal nodig. De letters zijn eenvoudiger qua vorm, ze lijken meer op de (bekende) leesletters en de extra stap van het maken van de verbindingen is niet nodig. Uit ervaring weten we dat leerlingen met blokschrift minder snel schrijfproblemen ontwikkelen.

Wilt u de zwakke schrijvers toch extra opdrachten bieden? Gebruik dan de kopieerbladen uit het kopieerblok voor jaargroep 3 en 4.

Is Pennenstreken écht een blokschriftmethode of slechts een ‘vertaling’?

De blokschrifteditie van Pennenstreken is beslist geen ‘vertaling’ van de versie voor verbonden schrift. Het is een volwaardige methode. Wel is de inhoud van de schrijfoefeningen hetzelfde, zodat leerlingen uit één groep met verbonden schrift én blokschrift kunnen werken; afhankelijk van wat het beste bij hen past.

In sommige gevallen (zoals bij de letters r, z en v) zijn de oefeningen wel aangepast. De inhoud van de schrijfopdrachten voor kinderen die schrijven in verbonden schrift is daardoor even zinvol is als voor kinderen die schrijven in blokschrift.

Hoe zit het met de schrijfsnelheid van blokschrift?

Het blokschrift van Pennenstreken is speciaal ontwikkeld om snel en langdurig te kunnen (leren) schrijven. Het font helt licht naar rechts en de lettervormen zijn rond en vloeiend.

Kinderen die het blokschrift van Pennenstreken beheersen, kunnen even snel schrijven als kinderen die aan elkaar schrijven.

Kunnen kinderen overstappen van verbonden schrift op blokschrift?

Ja, dat kan. De leerlijnen van de blokschrift- en verbonden schrifteditie lopen parallel. Op dezelfde momenten komt dus dezelfde stof aan bod (uiteraard met accentverschillen).

Het overstappen van verbonden schrift op blokschrift moet wel onder begeleiding gebeuren. Omdat bij een aantal letters (bij de b en k bijvoorbeeld) de lettervormen van verbonden schrift afwijken van die in blokschrift, moeten deze ‘ontbrekende letters’ nog aangeleerd worden. Om de overstap zo efficiënt mogelijk te kunnen laten verlopen is een overstapboekje beschikbaar.

Waarom biedt Pennenstreken een complete leerlijn in blokschrift?

Dat doen we omdat steeds meer scholen voor blokschrift kiezen. Met de schrijfmaterialen van tegenwoordig is blokschrift een prima alternatief voor verbonden schrift. Onderzoek wijst namelijk uit dat ook blokschrift snel geschreven kan worden.

Is het niet beter om kinderen verbonden schrift aan te leren?

Daarover zijn de meningen verdeeld. Als uitgeverij kennen we de discussie, maar we nemen geen standpunt in. Bij elke optie horen voordelen en nadelen. De keuze is aan de school.

Kan ik blokschrift ook inzetten voor leerlingen die (te veel) problemen hebben met verbonden schrift?

Ja, met Pennenstreken kan dat. Leerlingen die veel problemen hebben met het aan elkaar schrijven, kunnen met Pennenstreken op elk gewenst moment overstappen op blokschrift. De lessen voor blokschrift en verbonden schrift zijn namelijk identiek en alle benodigde extra materialen (de handleiding, de Leerkrachtassistent en het kopieerblok) zijn al op school aanwezig.

De individuele keuze voor blokschrift kan voordelen opleveren omdat blokschrift eenvoudiger is van vorm is én omdat de extra stap van het verbinden van de schrijfletters ontbreekt. Daardoor kunnen leerlingen zich beter focussen op de letters zelf. Ook de zichtbare overeenkomst tussen leesletters en schrijfletters maakt blokschrift voor veel leerlingen makkelijker.

Is blokschrift geschikt voor kinderen met dyslexie?

Jazeker. Kinderen met dyslexie kunnen baat hebben bij het schrijven met blokschrift. Vooral omdat blokletters vrijwel identiek zijn aan leesletters. Daardoor kan het automatiseren van lettervormen worden versterkt.

Bij het aanleren van verbonden schrift moeten de volgende elementen geautomatiseerd worden:

  • koppeling klank en lettervorm
  • koppeling letter en lettertraject
  • de verbinding tussen letters in een woord
Bij het aanleren van blokschrift vervalt deze laatste stap, waardoor het leren schrijven van letters en woorden eenvoudiger wordt.

De letter 't' valt als enige precies tussen de rompletters en hoge letters in. Waarom hebben jullie er niet voor gekozen om deze ook tot aan de hoogste lijn te laten schrijven?

We hebben voor Pennenstreken 2 de verbonden schriftletters verbeterd en een nieuw blokschriftfont ontwikkeld. Omdat bij verbonden schrift de letters d en t de enige stokletters zijn – en ze korter zijn dan de lusletters – hebben we de verhoudingen tussen de stokletters en de letter t voor blokschrift overgenomen van de verbonden letters. Met andere woorden: omdat de letter t bij verbonden schrift korter is dan de lusletters, is de letter t van blokschrift ook korter dan de andere ‘stokletters’. Ook in drukletters zie je deze afwijkende lengte van de stok van de letter t.

Onze proefscholen hadden geen probleem met het schrijven van de letter t. Kinderen accepteren bij het aanleren dat deze letter iets korter is.

Wat staat er in de handleiding over blokletters?

De handleidingen en de Leerkrachtassistent geven aanwijzingen en ondersteuning bij het geven van de lessen in verbonden schrift, maar ook bij het geven van de lessen in blokschrift.

Pennenstreken - Materialen

Wat zijn uitlegkaarten en hoe werken ze?

Uitlegkaarten zijn een algemeen hulpmiddel tijdens de schrijflessen. Leerlingen zetten de kaarten op hun tafel en maken er tijdens de schrijfles gebruik.

Voor jaargroep 3 bevat de kaartenset één instructiekaart per kleine letter. Deze kaarten laten de koppeling zien tussen leesletter en schrijfletter, de schrijfletter in liniatuur, de stapsgewijze opbouw van de schrijfletter en een QR-code die rechtstreeks verwijst naar een animatiefilmpje bij elke schrijfletter. De kaartenset voor jaargroep 4 t/m 8 bevat ook de hoofdletters.

Er zijn uitlegkaarten voor verbonden schrift en voor blokschrift.

Hoeveel uitlegkaarten heb ik nodig per groep?

U kunt de uitlegkaarten op verschillende manieren inzetten, maar het is het handigst als elke leerling toegang heeft tot de kaarten. Zo kan hij/zij zelf opzoeken wat hij/zij nodig heeft. Ook kunt u op deze manier leerlingen – tijdens de uitleg van een nieuwe letter – de letter met hun vinger al laten overtrekken op de kaart.

U kunt de uitlegkaarten ook aanschaffen per duo of viertal of ervoor kiezen om de uitlegkaarten alleen te verstrekken aan kinderen met schrijfproblemen.

Wanneer gebruik ik de oefenboeken?

In jaargroep 3
We hebben de oefenboeken speciaal ontwikkeld voor kinderen die moeite hebben met schrijven. Het oefenboek biedt hen extra oefenmateriaal waardoor onder andere de fijne motoriek gestimuleerd wordt. Ook zijn er visuele discriminatieoefeningen opgenomen die leerlingen laten focussen op de schrijfvorm van kleine letters en hoofdletters.

In jaargroep 3 kunnen de leerlingen met oefenboek 3a en 3b de kleine letters zo extra oefenen. In oefenboek 3c worden alle verbindingen extra geoefend.

In de praktijk zien we dat de oefenboeken ook klassikaal worden ingezet als extra oefenmateriaal voor alle leerlingen. Met oefenboek 3c wordt dan een extra schrijfles per week gegeven.

In jaargroep 4
In jaargroep 4 kunnen de leerlingen met oefenboek 4a het schrijven van hoofdletters nog eens systematisch oefenen. Oefenboek 4b is gericht op het automatiseren van het schrijven, het verhogen van het schrijftempo, en het biedt schrijfopdrachten voor het stimuleren van de schrijfmotoriek.
Er zijn twee mogelijkheden om de oefenboeken te gebruiken:

  • U gebruikt het oefenboek voor zwakke schrijvers en zet het in als remediërend materiaal. Een klein groepje leerlingen werkt dan naast de normale schrijfles in het oefenboek. In de handleiding staat bij elke les aangegeven of en hoe het oefenboek remediërend in te zetten is. Let op: oefenboeken zijn er alleen voor verbonden schrift.
  • U gebruikt het oefenboek klassikaal en creëert zo een extra schrijfles per week. Deze optie is in jaargroep 3 mogelijk bij oefenboek 3c en oefenboek 4b. (Let op: alleen voor scholen die werken met verbonden schrift!) Deze optie is zeker interessant bij groepen met veel zwakke schrijvers. In de handleiding zijn alle pagina’s uit oefenboek 3c en 4b uitgewerkt als extra/facultatieve, klassikale les.
In jaargroep 5 en 6
De oefenboeken voor jaargroep 5 en 6 zijn speciaal ontwikkeld voor kinderen die behoefte hebben aan extra oefeningen.

Welke remediërende materialen heeft Pennenstreken?

Voor leerlingen met schrijfproblemen biedt Pennenstreken oefenboeken en kopieerblokken.

In jaargroep 3 t/m 5 is er bij elk schrijfboek verbonden schrift een oefenboek. Het kopieerblok bevat remediërende oefenopdrachten voor verbonden schrift en blokschrift schrijven. Er is een kopieerblok voor jaargroep 3 en 4. Voor jaargroep 5 en 6 zijn er oefenboeken (voor verbonden schrift en blokschrift) verkrijgbaar voor kinderen die behoefte hebben aan extra schrijfopdrachten.

Is het zinvol om de Leerkrachtassistent aan te schaffen?

Ja, dat is aan te raden. Want de Leerkrachtassistent maakt het lesgeven niet alleen leuker, maar ook rijker. Zeker in het schrijfonderwijs is het handig als voorbeelden groot en bewegend zichtbaar zijn. Daarom biedt de Leerkrachtassistent veel instructiefilmpjes bij elke (hoofd)letter, alle leestekens en ieder cijfer. In verbonden schrift én blokschrift, in het open vlak en in liniatuur.

Daarnaast biedt de Leerkrachtassistent een complete leerlijn motoriek, met filmpjes en liedjes. Verder ondersteunt de Leerkrachtassistent met een speciaal ontwikkeld uitlegbord (waarin onder andere een timer en schrijfmuziek geïntegreerd zijn). Tot slot biedt de Leerkrachtassistent een aantal tools om instructie op maat te geven en een handig spiekbord voor de verwerkingsfase (met bijvoorbeeld actieve schrijfspellen) die leerlingen helpen bij het evalueren van hun eigen schrijfwerk, de koppeling van lees- en schrijfletters en het maken van woorden met schrijfletters.

Voor de kleutergroepen biedt de Leerkrachtassistent liedjes, filmpjes van de schrijfvormen, kijkplaten en digibordspellen.

Is er bij Pennenstreken ook een toetssite?

Nee, maar digitaal registreren kan wel. Alle formulieren zijn te vinden op onze website.

Waar vind ik de toetsen?

Alle toetsen zijn te vinden in de Leerkrachtassistent. Voor jaargroep 3 en 4 zijn de toetsen ook opgenomen in het kopieerblok.

Wanneer leer ik leerlingen cijfers schrijven?

Het is raadzaam om in de eerste weken van jaargroep 3, voordat leerlingen cijfers gaan schrijven tijdens de rekenles, ze het schrijven van cijfers te leren.

Pennenstreken biedt daarvoor een cijferboekje waarin kinderen de cijfers 1 t/m 10 en de belangrijkste rekentekens leren schrijven in vierkante ruitjes.

U kunt er ook voor kiezen de oudste kleuters al in het cijferboekje te laten werken. Daarnaast kunt u kleuters de cijfers ook leren via het letter-cijferboekje. In dit boekje worden wel de cijfers aangeleerd, maar nog niet in hokjes geplaatst. Ook rekentekens komen nog niet aan bod. Dat maakt het letter-cijferboekje iets eenvoudiger dan het cijferboekje voor jaargroep 3.

Kunnen kleuters ook al met cijfers aan de slag?

Ja, dat kan. Pennenstreken biedt een boekje waarin kleuters blokletters en cijfers kunnen overtrekken en daarna ‘schrijven’ in het open vlak en op de lijn.

Ze leren de letters en cijfers schrijven in een betekenisvolle context: bij elke letter en ieder cijfer wordt een aansprekend plaatje getoond (in kleur en als kleurplaatje). Deze plaatjes komen uit de zoekplaten van het kleuterdeel. Zo kunt u al tijdens de kringactiviteiten inspelen op het schrijven van letter en cijfers.

Oudste kleuters kunt u ook laten werken in het cijferboekje voor jaargroep 3. Daarin leren ze de cijfers schrijven in vierkante ruitjes.

Zijn er kopieerblokken?

Ja, voor jaargroep 3 en 4 zijn er kopieerblokken beschikbaar. Voor de overige groepen is er kopieermateriaal (bijvoorbeeld voor de tempolessen, de toetsen en registratiebladen) in de Leerkrachtassistent.

Waarvoor is het kopieerblok?

De kopieerblokken voor jaargroep 3 en 4 bevatten alle toetsen, observatieformulieren, registratieformulieren, liniaturen en heel veel extra oefenstof. Aan de voorzijde van elk kopieerblad staat het materiaal voor verbonden schrift, aan de achterzijde van elk kopieerblad staat het materiaal voor blokschrift.

Is er een algemene handleiding?

Ja. Elke handleiding begint met de belangrijkste algemene informatie voor de betreffende jaargroep. Daarna volgen de lesbeschrijvingen. U hoeft dus geen aparte handleiding aan te schaffen.

Pennenstreken - Schrijfdidactiek

Met welke liniaturen werkt Pennenstreken?

Pennenstreken leert kinderen stapsgewijs vlot en leesbaar schrijven. Uiteindelijk worden kinderen begeleid naar het schrijven op een enkele onderlijn (in jaargroep 5). Voordat ze zover zijn, doorlopen ze een aantal liniaturen die groot beginnen en langzaam maar zeker steeds iets minder steun geven.

Groep

Verbonden schrift

Blokschrift

3

  • Liniatuur 12 – 8 – 12 mm
  • Liniatuur 9 – 6 – 9 mm
  • Liniatuur 7,5 – 5 – 7,5 mm
  • Liniatuur 6 – 4 – 6 mm
  • Ruitje 10 x 10 mm
  • Liniatuur 6 – 8 – 6 mm
  • Liniatuur 4,5 – 6 – 4,5 mm
  • Liniatuur 3,75 – 5 – 3,75 mm
  • Liniatuur 3 – 4 – 3 mm
  • Ruitje 10 x 10 mm

4

  • Liniatuur 6 – 4 – 6 mm
  • Liniatuur 4,5 – 3 – 4,5 mm
  • Liniatuur 3 – 4 – 3 mm
  • Liniatuur 2,25 – 3 – 2,25 mm

5

  • Liniatuur 4,5 – 3 – 4,5 mm
  • Liniatuur 6 – 3 mm
  • Liniatuur 9 mm
  • Liniatuur 2,25 – 3 – 2,25 mm
  • Liniatuur 6 – 3 mm
  • Liniatuur 9 mm

6 – 8

  • Liniatuur 9 mm
  • Liniatuur 9 mm

Waarom zijn de liniaturen voor blokschrift anders dan voor verbonden schrift?

De lussen van verbonden schrift zijn langer dan de stokken van blokschrift. Daarom staan bij blokschrift de hulplijnen dichter bij de schrijf- en de bovenlijn. De romphoogte van de letters is in het verbonden en blokschrift in elke fase even groot. De afstand tussen schrijf- en bovenlijn is dus altijd hetzelfde.

Waarom werkt Pennenstreken niet met liniatuuraanduidingen als ‘een boompje’?

Namen voor de verschillende lijnen waarop leerlingen schrijven zijn leuk, maar niet noodzakelijk. Pennenstreken leert de leerlingen de namen van de diverse lijnen als volgt aan:
- hulplijn
- bovenlijn
- schrijflijn
De middenbalk tussen de bovenlijn en de schrijflijn is in jaargroep 3 en 4 getint om duidelijk te maken waar de leerlingen de rompen van de letters moeten maken. Ook beginstippen helpen leerlingen daarbij.

Hoe leert Pennenstreken in verbonden schrift de verbindingen tussen letters aan?

In Pennenstreken 2 hebben we het aanleren van de verbindingen tussen letters in verbonden schrift drastisch vereenvoudigd. Leerlingen hoeven nog maar twee typen verbindingen te maken. Bij letters die onder bij de schrijflijn stoppen wordt de verbinding van beneden naar boven gemaakt (van de schrijflijn naar de bovenlijn). Bijvoorbeeld van de m naar de i. We noemen dit een ‘bergje’. Letters die bij de bovenlijn eindigen krijgen een verbinding tegen de bovenlijn. Denk hierbij aan de verbinding tussen de o en de n. Deze verbinding noemen we een ‘bruggetje’. Ter ondersteuning gebruiken we twee pictogrammen: een bergje en een bruggetje.

Hoe leert Pennenstreken in blokschrift de juiste spatiëring aan?

Vanaf het moment dat leerlingen bij Pennenstreken zinnen schrijven, wordt in blokschrift systematisch aandacht besteed aan de spatiëring. De Leerkrachtassistent biedt speciale spellen en hulpmiddelen ter ondersteuning. Ook wordt in jaargroep 3 en 4 (tot het moment waarop de liniatuur daarvoor te smal wordt) gewerkt met een paperclip als hulpmiddel om de afstand tussen woorden te bepalen.

De spatiëring van letters en woorden is een cruciaal punt in blokschrift. Er ontstaat alleen een duidelijk woordbeeld als de letters van een woord dicht genoeg bij elkaar staan en woorden onderling voldoende van elkaar gescheiden zijn. Een speciaal pictogram herinnert de leerlingen eraan aandacht te besteden aan de juiste woordafstand in een zin.

Pennenstreken - Organisatie

Hoeveel (basis)lessen geeft Pennenstreken per week?

Naarmate de groep hoger wordt, neemt het aantal schrijflessen per week af. In jaargroep 3 en 4 is het schrijfonderwijs het meest intensief. Logisch, want hier worden de (hoofd)letters, leestekens en cijfers aangeleerd.

Dit is het aantal basislessen per week:

Aantal basislessen
per week

Verbonden schrift

Blokschrift

Kleuters

-

1

Jaargroep 3:
Eerste half jaar
Tweede half jaar

 

5
2

 

5
2

Jaargroep 4:
Eerste kwartaal
Rest van het jaar

 

3
2

 

3
2

Jaargroep 5

2

2

Jaargroep 6

1

1

Jaargroep 7

1

1

Jaargroep 8

1

1

In de tweede helft van jaargroep 3 en in jaargroep 4 is het aantal schrijflessen per week uit te breiden met één les per week. Deze extra les wordt gegeven met behulp van het oefenboek.

Hoe lang duurt een schrijfles?

In de kleutergroepen duurt een schrijfles gemiddeld 45 minuten. De les bestaat uit vijftien minuten kringactiviteiten en dertig minuten zelfstandig werken in hoeken.

In de groepen 3 tot en met 6 duurt een schrijfles gemiddeld twintig minuten. Doet u er motorische activiteiten bij, dan is een les dertig minuten.

De instructie in jaargroep 3 en 4 kost meer tijd dan in jaargroep 5 en 6, waar de leerlingen veelal zelfstandig kunnen werken. In jaargroep 7 en 8 kunnen de schrijflessen vrijwel geheel zelfstandig gemaakt worden. Het geven van instructie en het samen evalueren van de opdrachten blijft in deze groepen mogelijk.

Waarom is het aantal basislessen in jaargroep 3 en 4 niet het hele jaar hetzelfde?

In de eerste helft van jaargroep 3 leert Pennenstreken in snel tempo de kleine schrijfletters en belangrijkste leestekens aan. Dit gaat in dezelfde volgorde en in hetzelfde tempo als kinderen de leesletters leren. U geeft elke dag een basisschrijfles waarin leerlingen de ene dag een nieuwe schrijfletter aanleren en deze de andere dag verder oefenen. Zodra alle letters bekend zijn, gaat het aantal basisschrijflessen terug naar twee per week.

In jaargroep 4 gaat het op dezelfde manier. Daar worden in dertien weken tijd de hoofdletters geoefend met drie basisschrijflessen per week. Zodra alle hoofdletters geleerd zijn, gaat het aantal basisschrijflessen naar twee per week.

Is het aantal basislessen in Pennenstreken voldoende?

Pennenstreken is zo opgezet dat kinderen aan de basisschrijflessen voldoende hebben om vlot en goed leesbaar te leren schrijven. Uit de praktijk weten we echter dat sommige leerkrachten meer schrijflessen willen aanbieden, zeker als ze voor een groep staan met relatief veel zwakke schrijvers. Daarom biedt Pennenstreken een complete extra lijn met facultatieve, klassikale lessen voor verbonden schrift. Elke week kunt u het lesprogramma uitbreiden met een extra les. De lessen zijn gebaseerd op het oefenboek dat in die periode aan bod komt.

Aantal lessen per week

Verbonden schrift

Blokschrift

Kleuters

-

1 basisles

Jaargroep 3:
Eerste half jaar
Tweede half jaar

 

5 basislessen
2 basislessen (+ 1 facultatief)

 

5 basislessen
2 basislessen

Jaargroep 4:
Eerste kwartaal
Rest van het jaar

 

3 basislessen
2 basislessen (+ 1 facultatief)

 

3 basislessen
2 basislessen

Jaargroep 5:
Eerste half jaar
Tweede half jaar

 

2 basislessen (+ 1 facultatief)
2 basislessen

 

2 basislessen
2 basislessen

Jaargroep 6
Eerste half jaar
Tweede half jaar

 

1 basisles (+ 1 facultatief)
1 basisles

 

1 basisles
1 basisles

Jaargroep 7

1 basisles

1 basisles

Jaargroep 8

1 basisles

1 basisles

Is het nodig om in jaargroep 7 en 8 elke week schrijfles te geven?

Het is belangrijk om de schrijfvaardigheid te onderhouden. Op de middelbare school moeten leerlingen namelijk in een flink tempo kunnen schrijven. Daar komt bij dat hun handschrift leesbaar moet zijn voor verschillende docenten, die leerlingen op basis van hun handgeschreven toetsen beoordelen.

Pennenstreken biedt jaargroep 7 en 8 een pakket lessen dat naar keuze wekelijks of als korte cursus gegeven kan worden. In de lessen worden leerlingen doelgericht voorbereid op het schrijven in het voortgezet onderwijs: leesbaar, op tempo, van een bepaalde lengte en in vreemde talen.

Leerlingen in jaargroep 7 en 8 ontwikkelen een eigen handschrift. Pennenstreken biedt daar alle ruimte voor, maar begeleidt kinderen wel naar een leesbaar en vlot geschreven handschrift.

Leerlingen die altijd verbonden schrift hebben geschreven maar liever overstappen op blokschrift, kunnen dit leren met het schrijfboek ‘blokschrift voor de bovenbouw’. Leerlingen die altijd blokschrift hebben geschreven maar liever overstappen op verbonden schrift, kunnen dit aanleren met het schrijfboek ‘verbonden schrift bovenbouw’.

Geeft Pennenstreken niet te veel schrijflessen?

Nee, Pennenstreken heeft het schrijfonderwijs teruggebracht naar de essentie. Daarop is ook de jaarplanning van de lessen gebaseerd. Deze jaarplanning vindt u op de website.

Hoeveel schrijven de kinderen in één schrijfles?

Per schrijfles wordt er altijd één pagina uit het schrijfboek geschreven. Op een pagina staan meerdere opdrachten. Het is dus mogelijk om na de instructie kinderen in hun dag- of weekplanning de opdrachten zelfstandig te laten uitvoeren. U kunt hiervoor gebruik maken van het overzicht op de eerste pagina van elk schrijfboek. U streept aan welke opdrachten het kind moet gaan maken. Heeft het kind de opdracht gemaakt, dan kruist het kind de opdracht af door een tweede schuine streep te plaatsen.

Kunnen leerlingen zelfstandig werken met Pennenstreken?

Ja, de meeste opdrachten in de schrijfboeken kunnen door de leerlingen zelfstandig verwerkt worden. De ondersteuning die zij nodig hebben bij de opdrachten is opgenomen in de bovenbalk van elke pagina. Ook kunt u op het digibord het antwoordblad van de betreffende pagina tonen. Bij twijfel kunnen de leerlingen dan checken wat er per opdracht geschreven moet worden.

In jaargroep 3 en 4 is het wel belangrijk dat de juiste instructie wordt gegeven bij het aanleren van de kleine letters en de hoofdletters. De Leerkrachtassistent kan daarbij helpen.

Is Pennenstreken geschikt voor individueel leren?

Ja, met Pennenstreken is het goed mogelijk dat om kinderen individueel te laten leren. Gebruik hierbij de uitlegkaarten en de QR-codes die de letterfilmpjes geven.

Hoe gebruik ik Pennenstreken in een combinatiegroep 3/4?

Pennenstreken is zo ontwikkeld dat het werken in combinatiegroepen goed mogelijk is. Via de Leerkrachtassistent geeft u instructie aan de ene groep, terwijl de andere groep zelfstandig werkt. Daarna geeft u instructie aan de andere groep. De uitlegkaarten bieden tijdens het schrijven ondersteuning bij het zelfstandig werken.

Hoe combineer ik de instructie aan leerlingen die verbonden schrift schrijven met die aan leerlingen die blokschrift schrijven?

Heeft u in uw groep leerlingen die verbonden schrift schrijven en leerlingen die blokschrift schrijven dan ziet uw les er als volgt uit:

  • De hele groep doet de introductie-activiteit (de inhoud van de les is immers hetzelfde).
  • U geeft de grootste groep instructie voor de lettervorm die centraal staat. Hierna gaat deze groep zelfstandig aan de slag. Ondertussen bekijken de leerlingen uit de andere groep de lettervorm via de uitlegkaarten.
  • U geeft de kleinere groep instructie voor de lettervorm via het digibord. Daarna gaan ook zij zelfstandig aan de slag.
  • U beëindigt de les door gezamenlijk terug te kijken op het geschreven werk en de eindspellen te doen.

Pennenstreken - Editie 1 versus 2

Waarom heeft Pennenstreken 2 geen kaartjes voor de letterlijn van Veilig Leren Lezen?

We hebben Pennenstreken 2 ontwikkeld bij de kim-editie van Veilig Leren Lezen. De letterlijn hoort bij de vorige editie van Veilig Leren Lezen: de tweede maaneditie. Wilt u de letterlijn toch blijven gebruiken? Doe dat dan gerust met de ‘oude’ letterlijnkaartjes. Hoewel sommige schrijfletters in Pennenstreken 2 zijn vereenvoudigd, zijn de aanpassingen voor leerlingen niet verwarrend. Ze zullen de schrijfletters gewoon herkennen als u ze aan de letterlijn hangt.

Waarom heeft Pennenstreken 2 geen woordstroken voor de wandplaten van Veilig Leren Lezen?

We hebben Pennenstreken 2 ontwikkeld bij de kim-editie van Veilig Leren Lezen. In deze nieuwe editie van Veilig Leren Lezen spelen de wandplaten een minder prominente rol. Pennenstreken wil juist laten zien dat er bij het leren van elke nieuwe letter talloze nieuwe woorden kunnen worden gemaakt.

Werkt Pennenstreken 2 nog met richtingkaarten?

Nee, Pennenstreken 2 focust met name op leesbaar schrijven. De exacte hellingshoek van schrijfletters is daarbij minder belangrijk. Leerlingen mogen gerust van de aangeboden hellingshoek afwijken.

Zijn de schrijfletters in Pennenstreken 1 en Pennenstreken 2 hetzelfde?

Nee, Pennenstreken 2 werkt met vernieuwde schrijfletters voor verbonden schrift. De verschillen zijn het grootst bij de hoofdletters: daarvan is de vorm aanzienlijk vereenvoudigd. De aanpassingen bij de kleine letters zijn ingegeven door de praktijk. Sommige schrijfletters in Pennenstreken 1 waren lastig leesbaar (zoals de s), andere bleken lastig te maken (zoals de w), of leverden verwarring op (zoals de a die snel een u werd).

Kan ik in één keer overstappen van Pennenstreken 1 op Pennenstreken 2?

Ja, dat kan, maar de groepen 7 en 8 vormen daarop een uitzondering. De materialen voor deze twee groepen zijn pas beschikbaar in het schooljaar 2016-2017.

Moet u nog beslissen of u in één keer overstapt naar een blokschrift of dat u het geleidelijk invoert? Onderstaande vragen helpen wellicht om een gefundeerde keuze te maken:

  • Zijn de leerlingen in de groepen 5 en 6 tevreden over hun huidige handschrift of willen ze graag blokschrift leren?
    In het eerste geval is het raadzaam kinderen gewoon aan elkaar te laten schrijven. In het tweede geval is overstappen op blokschrift een goede optie.
  • Zijn er veel leerlingen met een slecht leesbaar handschrift?
    In dat geval is overstappen op blokschrift aan te raden omdat blokschrift over het algemeen beter leesbaar is.
  • Vinden de leerlingen in groep 5 en 6 de schrijflessen saai of niet uitdagend?
    De schrijfboekjes van Pennenstreken 2 zijn afgestemd op het schrijfonderwijs van nu. De inhoud is daardoor voor leerlingen veel aantrekkelijker dan de inhoud van de boekjes bij Pennenstreken 1, waarbij mooi schrijven veel meer aandacht kreeg.
In Pennenstreken 2 lig het accent op leesbaar schrijven. Kinderen leren dit door spellingsregels uit de spellingsmethodes in de schrijfboeken te herhalen. Zo krijgt een schrijfles een dubbelfunctie: leerlingen leren goed leren schrijven én automatiseren meteen hun spelling.
Daarnaast worden ze voortdurend getraind om hun eigen schrijftempo te verbeteren.

Kiest u voor Pennenstreken 2, dan kunt u de leerlingen in groep 5 en 6 laten werken met verbonden schrift, maar ook met blokschrift. Door de aanschaf van de Leerkrachtassistent en de handleiding heeft u namelijk alle lessen compleet in huis. In het nieuwe schooljaar hoeft u alleen voor groep 5 nieuwe schrijfboekjes te bestellen.

Als u besluit om als school in één keer over te stappen op het blokschrift, dan kunt u het beste met de volgende materialen en lessen starten:

Groep 3:
Start met het blokschrift aan het begin van het schooljaar. Gebruik daarvoor schrijfboek 3a - blokschrift.

Groep 4:
Start met het blokschrift aan het begin van het schooljaar.
Laat leerlingen voor ze beginnen met het leren van de hoofdletters de kopieerbladen 17 t/m 24 uit het kopieerboek maken. Zo leren ze de kleine blokletters aan. U kunt de leerlingen ondersteunen door ze de blokletterfilmpjes uit de Leerkrachtassistent te laten zien.

Daarna kunt u beginnen met schrijfboek 4a - blokschrift. We raden aan om tijdens de verwerkingsfase van de les het antwoordblad op het digibord te tonen, zodat leerlingen de ingevulde bladen kunnen zien en bij twijfel de juiste lettervorm kunnen ‘afkijken’.

Groep 5 en 6:
Begin met het aanleren van de kleine blokletters door leerlingen de kopieerbladen 17 t/m 24 (kleine letters) en 1 t/m 11 (hoofdletters) uit het kopieerboek van groep 4 te laten maken. Daarna kunt u starten met schrijfboek 5a.

Bij blokletters die erg afwijken van de letters van verbonden schrift, kunt u de letterfilmpjes van het blokschrift gebruiken (zie: leerstofoverzicht van de Leerkrachtassistent jaargroep 5). Het is aan te raden om – vooral in het begin – tijdens de verwerkingsfase van de les het antwoordblad op het digibord te tonen, zodat leerlingen de ingevulde bladen kunnen zien en bij twijfel de juiste lettervorm kunnen ‘afkijken’.

Pennenstreken - Leerkrachtassistent

Hoe kan het dat het lesnummer niet klopt?

In de schrijfboekjes beginnen we met een inhoudsopgave op pagina 1. Op pagina 2 staat de eerste les. Hierdoor lopen de paginanummers van de schrijfboekjes en de lessen niet synchroon. Als u pagina 2 op de Leerkrachtassistent wilt laten zien, moet u dus klikken op les nummer 1. In de handleiding en in de Leerkrachtassistent staat altijd het paginanummer van het schrijfboek vermeld.

Hoe kan het dat er verkeerde filmpjes in de les zitten?

Waarschijnlijk heeft u per ongeluk de les in verbonden schrift aangeklikt terwijl u in blokschrift werkt, of andersom.

Zijn er ook letterfilmpjes in de Leerkrachtassistent voor blokschrift?

Ja, in de Leerkrachtassistent vindt u letterfilmpjes voor verbonden schrift én voor blokschrift. Er is een grappig filmpje dat gebruikt wordt om de letter voor de eerste keer aan te bieden en een instructie-variant die bedoeld is om de letter aan te leren.

Wat moet ik doen als er een 'leeg' digimenu op mijn scherm verschijnt?

Druk op F5 van het toetsenbord. Het programma wordt dan opnieuw geactiveerd en de pagina wordt 'ververst'. Waarschijnlijk heeft u de Leerkrachtassistent een tijdje ongebruikt open laten staan.

Wat moet ik doen als er een pop-upvenster verschijnt met daarin de melding dat bepaalde bestanden niet gevonden kunnen worden?

Druk op F5 van het toetsenbord. Het programma probeert dan opnieuw bestanden op te halen die – door een verbindingsprobleem – even niet gevonden konden worden.

Waarom laten jullie leerlingen schrijfoefeningen doen met spellingsproblemen als onderwerp?

Uit onderzoek is gebleken dat het schrijven van letters en woorden het automatiseren van deze letters en woorden bevordert. Daarom biedt Pennenstreken schrijfboeken met spellingsproblemen als onderwerp. Zo oefenen leerlingen hun handschrift en automatiseren ze tegelijkertijd spellingsproblemen die in hun jaargroep worden behandeld.

Waarom zijn de schrijfletters anders dan in de vorige editie van Pennenstreken?

Vanwege de leesbaarheid en het schrijfgemak hebben we een aantal letters aangepast in Pennenstreken 2. De letter a had bijvoorbeeld een spitse punt. Als deze a niet goed werd dichtgemaakt ging deze letter snel lijken op een u. Daarom is de a nu ronder. Bij de hoofdletters hebben we gekozen voor meer schrijfgemak. De ingewikkelde letter H is bijvoorbeeld sterk vereenvoudigd.

Waarom laat Pennenstreken kinderen de letters overtrekken op een letter met schaduwranden?

Door kinderen de letters in de lucht en op hun tafel te laten schrijven, leren de ze de grote schrijfvorm van een nieuwe letter. Daarna gaan ze de vorm overschrijven op een voorgedrukte letter met schaduwlijnen en naschrijven in het open vlak . Zo krijgen de kinderen de schrijfvorm snel in de vingers.

Sluit Pennenstreken 2 aan bij de tweede maaneditie van Veilig Leren Lezen?

Ja, voor schrijfboekje 3a gebruikt u de tabel waarop staat bij welke letter van de maaneditie van Veilig Leren Lezen welke pagina geschreven moet worden. Voor boekje 3b is er een enkele wijziging in de volgorde nodig. Vanaf schrijfboek 3c loopt alles synchroon.

Wat doet Pennenstreken aan het ontwikkelen van de motoriek?

Pennenstreken biedt bij elke schrijfles motorische activiteiten via het digibord. Deze vindt u in de Leerkrachtassistent.

Wat is het nut van de kleurplaatjes in Pennenstreken?

Kleuren is een goede training voor de fijne motoriek. De lijntekeningetjes in de oefenboeken en schrijfboeken van Pennenstreken zijn dan ook uitdrukkelijk bedoeld om in te kleuren. In de oefenboeken van jaargroep 3 hebben we bij de kleurplaatjes ook pictogrammen gezet die aangeven hoe er gekleurd kan worden: met ronddraaiende bewegingen of met heen-en-weergaande bewegingen bijvoorbeeld.

Welke pennen kies ik voor de leerlingen?

Wat meest geschikte schrijfmateriaal is verschilt per kind. Zorg daarom voor een voorraadje verschillende pennen en potloden in de klas en laat de kinderen zelf ontdekken wat ze prettig vinden om mee te schrijven.
Een kinderhand groeit en dus is het belangrijk om elk schooljaar opnieuw te bekijken welk schrijfmateriaal bij welk kind past.

Moeten kinderen met vulpennen en potloden leren schrijven?

Het verplichten van één bepaalde soort pen of potlood past niet bij modern schrijfonderwijs. Het is beter om te kijken naar de behoefte van een individueel kind.

Mogen kinderen met een rollerbalpen schrijven?

Als een kind prettig schrijft met een rollerpen, dan is dat een prima keuze.

Hoe moet ik het schrijfwerk van leerlingen nakijken?

Niets werkt stimulerender dan een complimentje van de leerkracht. In onze proefscholen zien we bijvoorbeeld dat er elke dag een ‘schrijfkanjer’ wordt gekozen die zijn of haar werk mag markeren met een gouden potlood. Pennenstreken stimuleert het kind ook om bij elke opdracht te kijken naar het geschreven werk en de best gelukte letter of woord/zin te markeren.

Wat moet ik doen als kinderen hun pen niet goed vasthouden?

Geef ze een schrijfmateriaal dat makkelijk – zonder veel druk – een mooie lijn maakt. Bijvoorbeeld een zacht B-potlood. Laat de kinderen ook extra oefenen met de pincetgreep. In de Leerkrachtassistent van jaargroep 3 en 4 zijn hiervoor diverse oefeningen opgenomen. U vindt deze bij het ‘Leerstofoverzicht’ linksboven in uw scherm.
Let ook op de voorkeurshand van deze kinderen. Misschien imiteert het kind andere rechtshandigen, terwijl het eigenlijk in aanleg linkshandig is (of omgekeerd). Gebruik hiervoor de observatieformulieren uit het kleuterdeel van Pennenstreken in de Leerkrachtassistent.

Wat kan ik doen als kinderen slordig werken?

‘Slordig werken’ kan verschillende betekenissen hebben. Over het algemeen geldt dat het schrijfwerk van kinderen van nu minder ‘netjes’ is dan vroeger, simpelweg doordat kinderen veel minder schrijven dan vroeger. Wat u kunt doen aan slordig werken:

  1. Zijn de letters, woorden en of zinnen onleesbaar? Bekijk dan samen met het kind het geschreven werk en probeer te ontdekken waar het probleem ligt. Wellicht zijn bepaalde lettervormen niet goed geautomatiseerd. Zoek samen naar oplossingen. Heeft het kind extreem veel moeite met leesbaar schrijven van verbonden schrift, overweeg dan dit kind over te laten stappen op blokschrift.
  2. Werkt het kind niet goed tussen/op de liniatuur? Vaak zie je dat kinderen een tijdje moeten oefenen om netjes tussen de lijntjes te schrijven. Geef ze wat meer tijd. Kinderen die er moeite mee blijven houden kunt u extra laten oefenen op afbouwliniatuur.
  3. Maak het kind de lettervormen niet goed, of niet goed af? Bekijk samen met welke letters de leerling moeite heeft en geef hem wat extra oefenmateriaal. Bijvoorbeeld uit kopieerblok 4.
  4. Worden de verbindingen niet goed gemaakt? Bekijk dan welke verbindingen moeilijk zijn voor het kind en wijs op de verandering van letter als de verbinding niet goed gemaakt wordt, bijvoorbeeld een o die een a wordt als de verbinding een bergje-verbinding is. Heeft een kind erg veel moeite met verbonden schrift? Overweeg dan het kind over te laten stappen op blokschrift.
  5. Variëren de letters in grootte binnen één woord of één zin? Bekijk samen met het kind het geschreven werk en laat zien dat de grootte van de letters iets zegt over de betekenis: een grote letter o is een hoofdletter, precies dezelfde vorm in het klein is een kleine letter. Leerlingen die moeite hebben met het constant houden van de grootte van de letter kunt u tijdelijk tussen de liniatuur laten werken.
  6. Zitter er vlekken in het schrijfwerk (bijvoorbeeld door veelvuldig gummen)? Schrijven is oefenen en fouten maken mag. Geef aan dat fouten niet uitgegumd hoeven te worden.

Hoe leren kinderen de letters in jaargroep 3 aan?

Pennenstreken 2 heeft een nieuwe strategie ontwikkeld om letters aan te leren. Het aanleren van letters gaat volgens de volgende stappen:

  1. Kennismaken met de letter. Dit gebeurt aan de hand van een leuk letterfilmpje.
  2. Via activiteiten in de Leerkrachtassistent gaan de kinderen de vorm en het traject van de letter verkennen. Dit gebeurt vooral in de lucht, op de tafel of op elkaars rug.
  3. Vorm en traject worden geautomatiseerd. Dit gebeurt door de schaduwletter over te trekken in het schrijfboekje en de vorm te schrijven in het open vlak. Dit wordt veel herhaald zodat de vorm en het traject worden geautomatiseerd. De grootte van de letter doet er in dit stadium nog niet toe.
  4. De letter wordt een aantal keer geschreven op een onderbroken onderlijn. Op elk stukje lijn komt een letter.
  5. De letter wordt een aantal keer in een grijze balk geschreven. Zo gaat de leerling oefenen om de letter in de juiste grootte te schrijven, namelijk in de grijze balk.
  6. Ten slotte gaat het kind de letter schrijven tussen de liniatuur.

Wanneer leer ik de letters c, q, x en y aan?

Dat bepaalt u zelf. De schrijfletters c, q, x en y zijn opgenomen als kopieerbladen in het kopieerblok van jaargroep 3. Heeft een kind een naam waarin een van deze letters (of meerdere letters) voorkomt, dan kunt u dit kind de letter al in een vroeg stadium aanleren.
Ook kunt u ervoor kiezen om de letters c, q, x en y aan te bieden aan het eind van schrijfboek 3b, als alle andere schrijfletters aangeboden zijn.
U kunt ook de leesmethode Veilig Leren Lezen volgen. U biedt de letters dan aan in de afsluitende kern.

Zit er een typeprogramma bij Pennenstreken?

Er zijn goede typeprogramma’s op de markt. Pennenstreken onderschrijft het belang van goed leren typen op de basisschool. Typevaardigheid is tegenwoordig immers net zo belangrijk als goed leren schrijven.
Pennenstreken heeft op dit moment geen eigen typeprogramma.

Hoe vaak worden de cijfers geoefend in Pennenstreken?

Cijfers kunnen in jaargroep 3 worden aangeleerd met behulp van het schrijfboekje cijfers. Net als bij het aanleren van letters heeft Pennenstreken ervoor gekozen om telkens bij het aanleren van nieuwe cijfers ook de voorgaande cijfers te oefenen. Elk cijfer wordt zo optimaal geoefend.
Het leren schrijven van cijfers is een compact programma, zodat kinderen al snel in staat zijn de cijfers te schrijven die nodig zijn bij de lessen rekenen.
Het is ook mogelijk om het schrijfboekje cijfers voor jaargroep 3 in de laatste maanden van het kleuteronderwijs aan te bieden. Kleuters leren de cijfers dan op de juiste manier in hokjes te plaatsen. Bij het letter- cijferboekje van de kleuteruitgave van Pennenstreken leren kleuters wel de juiste vorm en het juiste traject van elk cijfer aan, maar worden deze nog niet in hokjes geplaatst.

Is het lettertype van Pennenstreken er ook om te typen?

Nee, het lettertype van Pennenstreken is (nog) niet digitaal beschikbaar.

Waar vind ik toetsen?

Voor elke jaargroep zijn er toetsen waarmee u kunt zien of alle lettervormen, letterverbindingen en het maken van spatiëring beheerst wordt. In jaargroep 3 is na elke kern een eenvoudige toets opgenomen. In jaargroep 4 zijn er twee toetsen.
Vanaf jaargroep 4 zijn er daarnaast ook tempotoetsen opgenomen. Deze toetsen zijn niet bedoeld om te beoordelen of de kinderen voldoen aan een norm, maar als meetinstrument om het kind te stimuleren om op snelheid te leren schrijven.
De toetsen voor de groepen 3 en 4 zijn opgenomen in het kopieerblok. De toetsen vanaf jaargroep 5 zijn als printbare bladen opgenomen in de Leerkrachtassistent.

Deel met anderen